ئاسایشی خۆراك ... مۆته‌كه‌ی جیابونه‌وه‌كان


له‌ چه‌ند مانگی ڕابردودا پرسی بریگزت  British exit ده‌رچوونی به‌ریتانیاله‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا بابه‌تێكی گه‌رمی ڕۆژ و میدیا جیهانیه‌كان بوو پاشتر دواخستنی ئه‌و پرسه‌و له‌ نزیكترین ڕووداویش ده‌ست له‌كاركێشانه‌وه‌ی تێریزا مه‌ی وا پێده‌چێت  كۆتای به‌و پرسه‌ بێت له‌و وڵاته‌دا بۆ چه‌ندین ساڵی تر . له‌م نوسینه‌دا ده‌مه‌وێت تیشك بخه‌مه‌ سه‌ر فاكته‌رێكی گرنگی سه‌ر نه‌گرتن یاخود یه‌كێك له‌ مه‌ترسیه‌كانی  ده‌رچوونی وڵاتی بریتانیا له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا كه‌ بریتیه‌ له‌ فاكته‌ری(ئاسایشی خۆراك)هه‌ڵبه‌ته‌ چه‌ندین به‌ربه‌ستی تری  وه‌ك بوونی قه‌رز و كێشه‌ی بازرگانی و كۆچبه‌ران و نیشته‌جێبوونی خێزانی به‌ریتانی له‌ وڵاتانی ئه‌وروپا و كێشه‌ی جوگرافی به‌تایبه‌ت له‌گه‌لً هه‌ردوو ئیرله‌ندا , له‌به‌رده‌م جیابوونه‌وه‌ی به‌ریتانیادایه‌ به‌ڵام كاریگه‌رترینیان پرسی ئاسایشی خۆراكه‌ كه‌ تا ڕادده‌یه‌ك ڕاچڵه‌كاندنێكی دروستكرد له‌و وڵاته‌دا به‌ شێوه‌یه‌ك له‌ ماوه‌یه‌كی كورتتدا له‌لایه‌ن پسپۆڕانه‌وه‌ به‌چه‌ندین توێژینه‌وه‌ و ڕاپۆرتی شیكاری مه‌ترسیه‌كانیان خسته‌ به‌رچاو ئه‌مه‌ بووه‌ هۆی پلاندانان بۆ پیاچوونه‌وه‌ به‌ سیاسه‌تی كشتوكاڵی و باشكردن و هاوكاریكردنی جوتیار و به‌رهه‌مه‌كانیان, وه‌پلانی ناردنی هاوڵاتیان بۆ شاره‌دێكانیان و باشكردنی خاك و سه‌رچاوه‌ی ئاو و سێكته‌ری ئاژه‌ڵی و هتد..ئاسایشی خۆراك یاخود ڕونتر سیسته‌می خۆراكی له‌ وڵاتی بریتانیا  سیسته‌مێكی تێكه‌ڵه‌ له‌ به‌رهه‌می هاورده‌كراو به‌ ڕێژه‌ی 70% له‌ وڵاتانی تره‌وه‌ به‌ تایبه‌ت وڵاتانی ئه‌ندام له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا ,وه‌ به‌رهه‌می ناوخۆی خۆی به‌ ڕێژه‌ی  30%  . ڕه‌نگه‌ ئه‌مه‌ خاڵێكی هاوبه‌ش بێت له‌گه‌ڵ كوردستاندا له‌ ڕووی هاورده‌كردنه‌وه‌ (هه‌رچه‌نده‌ كوردستان ئه‌گه‌ر ئیداره‌دان و بایه‌خدانی هه‌بێت بۆ سێكته‌ری كشتوكاڵ ئه‌وا ئه‌سته‌م نیه‌ ببێته‌ سه‌به‌ته‌ی خۆراكی بۆ خۆی و دراوسێكانی).وڵاتی به‌ریتانیا پاش بوون به‌ ئه‌ندامی له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا له‌ ساڵی 1973 به‌ دواوه‌ سێكته‌ری كشتوكاڵی و خۆراكی به‌ شێوه‌یه‌كی ڕاسته‌وخۆ و نا ڕاسته‌وخۆ به‌ستراوه‌ به‌ ئه‌ندام بوونی له‌م یه‌كێتیه‌دا به‌ شێوه‌یه‌كی وردتر سیاسه‌ت و ستراتیژی كشتوكالی گشتێنراوه‌ به‌سه‌ر هه‌موو ئه‌و وڵاتانه‌ی كه‌ ئه‌ندامن , ته‌نانه‌ت  پێوه‌ره‌كانی سه‌لامه‌تی و ته‌ندروستی و كوالیتی خۆراكیش پشتی به‌ستووه‌ به‌ پێوه‌ره‌كانی یه‌كێتی ئه‌وروپا .له‌ هه‌مانكاتدا ئه‌و ڕێككه‌وتننامانه‌ی له‌ نێوان ئه‌م وڵاته‌ ئه‌وروپیانه‌ كراون به‌ تایبه‌ت له‌ بواری بازرگانیدا و به‌ تایبه‌تتر له‌ بواره‌كانی ده‌سكه‌وتنی خۆراك و جێگیری نرخ و هاوسه‌نگی ئابوری و بازاڕدا ئه‌وه‌نده‌ی تر ئه‌م وڵاتانه‌ی پێكه‌وه‌ به‌ستۆته‌وه‌ وه‌ك زنجیره‌یه‌كی پێكه‌وه‌ به‌ستراون ته‌نانه‌ت به‌كارهێنانی یه‌ك جۆر دراویش (Euro) بۆپاراستن و ڕاگرتنی ئه‌و هاوسه‌نگیه‌یه‌ بۆیه‌ به‌ ده‌رچوونی هه‌روڵاتیك له‌و زنجیره‌ پێكه‌وه‌ به‌ستراوه‌ پچڕانێكی ئابوری و بازرگانی و سیاسی دروست ئه‌بێت بۆ ولاتانی ئه‌ندام و بۆ ئه‌و وڵاته‌ش كه‌ جیا ده‌بێته‌وه‌ گرنگترین ئه‌و بوارانه‌ش كه‌ سێكته‌ری خۆراكی  وكشتوكاڵی ولاتی به‌ریتانیای به‌ستۆته‌وه‌ به‌ یه‌كێتی ئه‌ورپاوه‌و ده‌ستبه‌رداربوون لێی كه‌لێنێكی ئابوری كوشنده‌ی تووش ده‌كات  بریتیه‌ له‌ :

1-   فه‌ندكردن (ده‌ستگیرۆیی) له‌ بواری كشتوكاڵی و به‌تایبه‌ت كێڵگه‌ی كه‌ بودجه‌كه‌ی له‌ لایه‌ن كۆمیسیۆنێكه‌وه‌ ده‌ستنیشان ده‌كرێت به‌ ناوی سیاسه‌تی كشتوكالًی هاوبه‌شی یه‌كیتی ئه‌وروپا Common agriculture policyكه‌ ئه‌م بودجه‌یه‌ ساڵانه‌ زیاتر له‌ .32 بلیۆن پاوه‌نده‌.

2-   بازرگانیكردنیكی ئاسان له‌ ناو یه‌كیتی ئه‌وروپادا به‌ ناردن و هاورده‌كرنی سه‌رجه‌م به‌رهه‌می خۆراكی و ناخۆراكی

3-   بازرگانیكردن له‌ ده‌ره‌وه‌ی ئه‌وروپا به‌ڵام له‌ ڕێگه‌ی ئه‌و رٍێككه‌وتنامانه‌ی یه‌كێتی  ئه‌وروپا له‌گه‌ڵ ولاتانی تر ئه‌نجامیداوه‌ .

4-   هیزی كاری كشتوكاڵی:به‌ رێژه‌ی 98% پشتبه‌سته‌ به‌و كۆچبه‌رانه‌ی له‌ وڵاتانی ئه‌وروپاوه‌ بۆی ده‌چن به‌ تایبه‌ت له‌ وه‌رزه‌كانی كشتوكالًكردن .

5-   مه‌رجدارێتی :واته‌ پابه‌ند بوون به‌ مه‌رج و یاساكانی یه‌كێتی ئه‌وروپا چوارچێوه‌یه‌كی تۆكمه‌یه‌ بۆ به‌رهه‌مهێنان یان هاورده‌كردنی خۆراك و ئاژه‌ڵ و ئالیكی ئاژه‌ڵ و پاراستنی ژینگه‌ به‌ تایبه‌ت له‌ وڵاتانی ده‌روه‌ی یه‌كێتی ئه‌وروپا واته‌ مه‌به‌ست ده‌سته‌به‌ركردنی خۆراكێكی كوالێتی به‌رزو سه‌لامه‌ته‌.

  واته‌ هه‌ر یه‌كێك له‌م خاڵانه‌ی باسكراوه‌ به‌شێوه‌یه‌كی به‌رفراوان پاڵپشتی ته‌ندروستی و ئابوری وبازرگانیه‌ به‌تایبه‌ت له‌ سێكته‌ری كشتوكاڵی له‌ وڵاته‌دا .بۆیه‌ جیابونه‌وه‌ یان ده‌رچوون ده‌بێته‌ نه‌مان یان په‌كخستنی هه‌ر یه‌كێك له‌و خاڵانه‌ی سه‌ره‌وه‌ ,  هه‌رچه‌نده‌ له‌ به‌رامبه‌ردا چه‌ند سیناریۆیه‌ك هه‌یه‌ بۆ ڕاگرتنی هاوسه‌نگی ئاسایشی خۆراك به‌ڵام هه‌ریه‌كێك له‌و سیناریۆیانه‌ چه‌ندین لێكه‌وته‌و به‌ربه‌ستی تر به‌دوای خۆیدا ده‌هێنێت بۆ نمونه‌ پشتبه‌ستن به‌ هاورده‌كردنی خۆراك له‌ وڵاتانی ئاسیا و هه‌ندێك وڵاتی ئه‌فریقاو ئه‌مریكای لاتینی ده‌كرێت به‌دیلی وڵاتانی ئه‌وروپا بێت به‌ڵام لاوازی كوالێتی و متمانه‌ نه‌بوون به‌ به‌رهه‌مه‌كانی ئه‌م وڵاتانه‌ ئایا هاوڵاتیه‌كی به‌ریتانی قایل ده‌كات به‌ خواردن و به‌كارهێنانی؟ جگه‌ له‌ كێشه‌ی گواستنه‌وه‌و پشكنین و زیادكردنی باج و گومرگ له‌لایه‌ن یه‌كێتی ئه‌وروپاوه‌ بۆ سه‌ر به‌ریتانیا له‌كاتی جیابونه‌وه‌دا , له‌ به‌رامبه‌ریشدا مانه‌وه‌ له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپا دووری ده‌خاته‌وه‌ له‌ هه‌موو ئه‌و ئاریشانه‌ی كه‌ چاوه‌ڕوان ده‌كرێت ڕوبه‌ڕویان بێته‌وه‌ كه‌میش نین ئه‌وانه‌ی كه‌ مانه‌وه‌یان پێباشه‌ له‌ یه‌كێتی ئه‌وروپادا . ئه‌مه‌ ئه‌و واقعه‌یه‌ كه‌ گرنگی ئاسایشی خۆراك و سیاسه‌ت و ستراتیژی كشتوكاڵ ده‌رده‌خات وه‌ك مۆته‌یه‌ك له‌ پرسه‌ سیاسیه‌كاندا كه‌ په‌یوه‌ندی نیه‌ به‌ مێژووی دێرین و كرانه‌وه‌و جیهانبینی و ئاینه‌وه‌, ئه‌وه‌نده‌ی په‌یوه‌ندیداره‌ به‌ دابینكردنی به‌شی خۆت له‌ خۆراك و دابینكردنی پرۆژه‌ی كشتوكاڵی و هه‌لی كار وپڕكردنه‌وه‌ی  پێداویستیه‌كانی گوندنشینان دروستكردنی كۆچی پێچه‌وانه‌ له‌شاره‌وه‌ بۆ گوند له‌ هه‌مانكاتدا به‌فه‌رمی ناساندن و رێكخستنیان له‌ژێر چه‌تری پیشه‌وه‌ری كشتوكاڵی دا.


AM:03:39:28/05/2019




ئه‌م بابه‌ته 277 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌