گەمەكانی نرخی نەوت

هەرچەندە راپۆرتەكانی رێكخراوی ئۆپێك هێما بۆ ئەوەدەكەن نرخی نەوت لەداهاتوودا بەرزدەبێتەوە، بەڵام پێدەچێت ئەمە بۆچونێكی سیاسی بێ وەك لەوەی بۆچونێكی دیراسەكراوی زانستی بێت!

ئەوانەی بەدواداچوون بۆ ئەم بابەتە دەكەن، دەزانن نرخی نەوت لەماوەی رابردوودا وەك كارتێكی سیاسی لەلایەن زلهێزەكانەوە بەكارهاتووە، و رەنگە لەداهاتوودا دووبارە و چەندبارە بۆ هەمان مەبەست بەكاربێت، وەك فشارێك بۆسەر وڵاتانی بەرهەمهێنی نەوت كە زۆرتر لەرووی سیاسییەوە ناتوانن بیشارنەوە پاشكۆن!

دەمێكە دنیای پێشكەوتوو لەهەوڵی ئەوەدایە سەرچاوە وزەییەكان لەنەوتەوە بگۆڕێت بۆ وزەی خۆر یان هەر ئالتەرناتیڤێكی دیكە، هەر بەم خەیاڵەشەوە كە دوور نییە ببێت بەواقیع، سەنتەرەكانی توێژینەوە و دامەزراوە ئەكادیمییە پەیوەندارەكان ئەم بابەتەیان تاووتوێكردووە، بۆنموونە بەپێی تازەترین بۆچوونی سەنتەری ریپینك ئێكسی ئەمریكی بۆ توێژینەوەی فیكریی، لەئێستاوە تا هەشت ساڵی دیكە جیهان پێشكەوتنێكی وا گەورە بەخۆیەوە دەبینێت لەهیچ بازاڕێكدا ئۆتۆمبێڵ و بارهەڵگر نابینرێت بەبەنزین و پەترۆل كاربكات، بەڵكو دەگۆڕێت و دەبێتە كارەبایی، ئەمەش راستەوخۆ واتای داڕمانی پیشەسازییە نەوتیەكان و نرخەكانی نەوت دەگەیەنێت.

بێجگە لەوەی سیاسەتەكانی رێكخراوی ئۆپێك و وڵاتانی بەرهەمهێنی نەوت لەژێر كاریگەری سیاسەتی نەوتی زلهێزەكاندا ناتوانن نرخێكی سەقامگیر بۆ نەوت دانێن بەتایبەت لەم چەند ساڵەی دواییدا، هەمیشە بەرزبوونەوە و نزمبوونەوەی نرخی نەوت وابەستە بووە بە رووداوە سیاسییەكانەوە، هەر جارێك شەڕێك روویدا بێت یان تەنانەت گرژییەك كەوتبێتە نێوان وڵاتانەوە راستەوخۆ كاریگەری بەسەر نرخی نەوتدا جێهێشتووە، بۆ نموونە لەگەڵ وروژاندنی پرسی چەكی ئەتۆمی و ململانێكانی خۆرئاوا و كۆریای باكور ، یان لە پرسی گەمارۆدانی دەوڵەتی قەتەڕ لەلایەن وڵاتانی كەنداوەوە راستەوخۆ ئاماژەكانی نرخی نەوت بەرزبوونەوەیان تۆماركردووە!

هەر لەماوەی دوو هەفتەی رابردوودا بەهۆی ئەوەی ویلایەتە یەكگرتووەكانی ئەمریكا بەرهەمهێنانە نەوتییەكەی خۆی زیادكرد نرخی نەوت دابەزینی بەخۆیەوە بینی، هاوكات ترسی خستە نێو دڵی رێكخراوی ئۆپێك بەوەی كە ئەم هەنگاوە كاریگەری راستەوخۆی بەسەر ئەو نرخە دەبێت كە وڵاتانی ئەندام لەرێكخراوەكە لەسەری رێككەوتوون.

بێجگە لەوەی بەئەزموون سەلمێنراوە هەر كاتێك ئەمبارەكانی نەوتی ئەمریكا روو لەدابەزین دەبن بەشێوەیەكی گشتی نرخی نەوت لەسەر ئاستی جیهاندا روو لەبەرزبوونەوە دەكات، ئەمە فاكتێكە بەهیچ شێوەیەك نابێت نادیدەبگیرێت.

لەلایەكی دیكەشەوە ئاژانسی نێودەوڵەتی وزە بەمدواییانە هۆشداری داوەتە وڵاتانی بەكارهێنەری نەوت كە هەست بەئارامییەكی وا نەكەن بەوەی نرخی نەوت هەروا هەرزان بێت، پێشیوایە تا ساڵی ٢٠٢١ نرخی نەوت بەرزبوونەوەیەكی بەرچاو بەخۆیەوە دەبینێت، لەبەر ئەوەی وەبەرهێنەران كە حاڵیحازر بەدەست نزمبوونەوەی نرخەكە دەناڵێنن، خستنەڕووی نەوت بۆبازاڕەكان كەمدەكەنەوە.

بەڕێوبەری جێبەجێكاری ئاژانسەكە فاتیە بیرۆل لەلێدوانێكیدا هێمای بۆئەوەكردووە كە هەڵخەڵەتانی بەكارهێنەران بەنەوتی ئەمباركراو و نزمی نرخەكەی، ئاسانە، بەڵام دەبێ لەسەر دیوارێك بینوسین : ئەو پاشەكشە مێژووییەی وەبەرهێنانەكان كە دەیبینین نیشانەی سەرسوڕمانی زۆری دەبێت بۆ رووداوی كتوپڕ كە رەنگە لەداهاتوودا لەسەر ئاستی ئاسایشی نەوتدا بیبینین، لەوانەیە داهاتووەكەش دوور نەبێت.

بۆچوونی ئەم ئاژانسە هەروا لەخۆیەوە نییە بەڵكو پشتی بەستووە بەبیروڕاو تێڕوانینەكانی راوێژكار و شارەزایانی كە پێشبینیانكردووە لەماوەی نێوان ساڵانی ٢٠١٥ تا ٢٠٢١ رۆژانە ٤.١ ملیۆن بەرمیل بنێردرێتە بازاڕەكان، لەكاتێكدا لەنێوان ساڵانی ٢٠٠٩ تا ٢٠١٥ رۆژانە ١١ ملیۆن بەرمیل بووە.

هەر بۆ وەبیرهێنانەوە دەبێ ئاماژەبدەین بەوەی نرخی نەوت لەمانگی كانونی دووەمی ئەمساڵ لەماوەی ١٣ ساڵی رابردوودا كەمترین ئاستی تۆماركرد گەیشتە ٢٨.٨٨ دۆلار بۆهەر بەرمیلێك، ئەمە لەكاتێكدایە مانگی حوزەیرانی ساڵی ٢٠١٤ نرخەكە گەیشتبووە ١١٥ دۆلار بۆ هەر بەرمیلێك. بێجگە لەوەی پێشبینیان كردووە وەبەرهێنان و بەرهەمهێنانی نەوت بەڕێژەی ١٧% پاشەكشەبكات، دوای ئەوەی لەساڵی رابردوودا رێژەكە ٢٤% بووە.

هەڵبەتە ئەوەی كە بەمدواییانە راستەوخۆ كاریگەری كردە سەر نرخی نەوت بەرهەمهێنانی نەوتی بەردینە لەلایەن ئەمریكاوە، ئەم نەوتە بەردینە لەوكاتەدا كاریگەری بەسەر بڕیار و سیاسەتەكانی ئۆپێكەوە زۆر بوو كە نرخی نەوت بەرزبوو، بەپێجەوانەشەوە هەركە نرخ دادەبەزێت ناچار دەبێت لەبەرهەمهێنان بوەستێت بەوپێیەی تێچووی دەرهێنانەكە زۆرە و رێگر دەبێت، ئەمەش راستییەكی دیكەمان بۆ دەسەلمێنێت بەوەی نرخی نەوت ئەگەر روو لەبەرزبوونەوەش بێت ناگاتە ئەو ئاستەی كە لەساڵی ٢٠١٤دا پێیگەیشتبوو، لەبەرئەوەی نەوتی بەردین وەك رێگرێكی گەورە دەمێنێتەوە بەرامبەر بەزۆربەرزبوونەوەی نرخەكە.

لەهەموو حاڵەتێكدا ئەوەش دەتوانین بڵێین رێككەوتنەكان بەشێوەیەكی گشتی كاریگەریی خۆیان بۆ سەر نرخی نەوت دەبێت، وڵاتانی بەرهەمهێنی نەوتی ناوەوەو دەرەوەی رێكخراوی ئۆپێك بۆ دیاریكردنی نرخەكە پێویستییان بەوە هەیە زوو زوو رێككەون، واتا رێككەوتنەكانیان بەگشتی درێژخایەن نابن، چونكە لەلایەك پەیوەندی راستەوخۆی بەخواست و خستنەڕووەوە هەیە، لەلایەكی دیكەش وابەستەیە بەبارودۆخی سیاسی وەك لەسەرەوە بەكورتی ئاماژەمان پێداوە.


AM:04:06:19/06/2017




ئه‌م بابه‌ته 623 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌