داهاتووی كەرتی نەوت و گازی كوردستان لەدەستی روسنەفتە


دوای كۆنترۆڵكردنی كێڵگە نەوتییەكانی بای حەسەن و ئاڤانا لەلایەن حكومەتی عێراق لە 16ی ئۆكتۆبەری 2017، هەرێمی كوردستان نیوەی توانای هەناردەكردنی نەوتی خۆی لەدەستدا. لە نزیكەی 600 هەزار بەرمیلەوە دابەزی بۆ نزیكەی 300 هەزار بەرمیل. ئەم لەدەستدانە گەورەیە، كەرتی نەوتی هەرێمی كوردستانی رووبەڕووی مەترسیی گەورە كردووەتەوە و زیانی گەورەی لە ناوبانگی هەرێمی كوردستان وەك دابینكارێكی نەوتی خاو لە جیهاندا داوە. 

كڕیارانی نەوتی هەرێمی كوردستان پێویستیان بەوەیە كە ئەو بڕە نەوتەی مانگانە لە هەرێمی كوردستان وەریدەگرن، جێگیر بێت بۆ ئەوەی بەپێی سیاسەتی بەبازاڕكردنی خۆیان دابەشی بكەن بەسەر ئەو پاڵاوگانەی گرێبەستیان لەگەڵیان هەیە. بۆ نموونە ئەگەر پاڵاوگەیەك لە ئەوروپا رۆژانە 50 هەزار بەرمیل نەوتی لە هەرێمی كوردستان وەرگرتووە، لەناكاو دەبینێت ئەو بڕەی كە جاران وەریگرتووە، هەرێمی كوردستان لەوە بەدواوە ناتوانێت دابینی بكات، ئەمە شۆكێكی گەورە بۆ پاڵاوگەكە دروستدەكات.

ئاشكرایە دوای لەدەستدانی نیوەی هەناردەكاری نەوت، داهاتی حكومەتی هەرێمی كوردستانیش نیوە بووە. بەو داهاتە نیوەیەش، دوای دەركردنی خەرجیی خزمەتگوزاییە نەوتییەكان و حەقدەستی كۆمپانیاكان، ناتوانێت مووچە بە پاشەكەوتكراویش بدات، لەبەر ئەوەیە كە پێویستی بە سەرچاوەی دیكەی داهاتە.

لەلایەكی دیكەوە شێوازی بەبازاڕكردنی نەوتی هەرێمی كوردستان، شێوازی وەرگرتنی پارەی پێشەكییە لەبری ئەو نەوتەی كە لە داهاتوودا دەیداتە كڕیاران، واتا مانگانە كڕیارانی نەوتی هەرێمی كوردستان پارەی پێشەكی دەدەنە حكومەتی هەرێمی كوردستان و دواتر بایی ئەو پارەیە نەوتیان رادەست دەكرێت. هۆكاری ئەم شێوازە لە فرۆشتنی نەوتیش بۆ داڕمانە گەورەكەی نرخی نەوت لە دوای ناوەڕاستی ساڵی 2014 دەگەڕێتەوە. بۆ نموونە لە شوباتی 2016دا نرخی نەوتی برێنت دابەزی بۆ 26 دۆلار و نرخی نەوتی هەرێمی كوردستانیش لەو كاتەدا 17 دۆلار بوو. لەبەر ئەوە حكومەتی هەرێمی كوردستان بۆ دابینكردنی مووچەی فەرمانبەران، پارەیەكی زیاتری لە كڕیاران وەردەگرت وەك ئەوەی كە لەو كۆمپانیایانە قەرز بكات، بە هیوای ئەوەی كە بە نەوت دواتر ئەو پارانە تەسفیە بكاتەوە. 

لەدەستدانی نیوەی هەناردەكاری نەوت لێرەدا زیانی گەورەی لە حكومەتی هەرێمی كوردستان داوە كە چیدی ئەو نەوتەی نەماوە قەرزەكانی پێشووتری پێ تەسفیە بكات.

حكومەتی هەرێمی كوردستان لە هەریەكە لە كڕیارانی، وەك كۆمپانیای روسنەفت، ترافیگۆرا، پێتراكۆ و گلێنكۆر، پارەی پێشەكی وەرگرتووە. لە سەرووی هەمووشیانەوە، كۆمپانیای روسنەفت كە لە چوارچێوەی چەندین گرێبەستی گرنگ لە بواری كڕینی نەوت و پەرەپێدانی ژێرخانی نەوت و گازی هەرێمی كوردستاندا، تێكڕا چەند ملیار دۆلارێكی داوە بە حكومەتی هەرێمی كوردستان. 

لە مانگی شوبات و ئەیلول و تشرینی یەكەمی 2017، كۆمپانیای روسنەفت 1.2 تا 1.5 ملیار دۆلاری وەك پارەی پێشەكیی كڕینی نەوت داوە بە حكومەتی هەرێمی كوردستان. كۆمپانیای روسنەفت هەروەها لەبری كڕینی 60%ی پشكی بۆڕیی نەوتی كوردستان-جەیهان و بەرزكردنەوەی توانای ئەو بۆڕییە لە رۆژانە 700 هەزار بەرمیلەوە بۆ رۆژانە یەك ملیۆن بەرمیل، بڕی 1.8 ملیار دۆلار دەداتە حكومەتی هەرێمی كوردستان. هەروەها لە پێناو دامەزراندنی بۆڕی گازی سروشتی بە توانای گواستنەوەی ساڵانە 30 ملیار مەتر سێجا گازی سروشتی، بڕی یەك ملیار دۆلاری دیكە دابین دەكات بۆ جێبەجێكردنی ئەو پرۆژەیە و لە كاتی هەناردەكردنی گازی سروشتی لە داهاتوودا، تێچووی گواستنەوەكە وەردەگرێت.

كۆمپانیای روسنەفت هەروەها ویستی خۆی راگەیاندووە بۆ كاركردن لە كێڵگە نەوتییەكانی كەركووك كە پێشتر لەلایەن حكومەتی عێراقەوە داوا لە كۆمپانیای بی پیی بەریتانی كراوە لێكۆڵینەوەی تەكنیكی لەسەر ئەو كێڵگانە بكات.

هەروەها لە مانگی 10ی 2017 لەگەڵ حكومەتی هەرێمی كوردستان رێككەوتووە بۆ پەرەپێدانی پێنج بلۆكی نەوتی كە بەپێی خەمڵاندنەكان یەدەكی نەوتی ئەو پێنج بلۆكە 670 ملیۆن بەرمیلە و لەبری پێدانی 400 ملیۆن دۆلار بە حكومەتی هەرێمی كورستان، 80%ی پشكی ئەو بلۆكانەی پێدراوە.

ئەو پێنج بلۆكە بریتین لە (باتیل، دارەتوو، قەسرۆك، زاویتە و هەریر-بجیل). ئەو بلۆكانە ئەوانەن كە پێشتر تاقیكردنەوە زەویناسییەكانیان تێدا كراوە، لەلایەن ئەو كۆمپانیایانەی كە بەهۆكاری جیاواز دەستبەرداریان بوون.

كۆمپانیای روسنەفت پێنج لقی خۆی بەناوی ئەو پێنج بلۆكەی كە لە هەرێمی كوردستان هەیەتی، لە سینگاپوورە كردووەتەوە و ئەوەش ئەوە دەگەیەنێت كە كۆمپانیاكە لەسەر پەرەپێدانی ئەو پێنج بلۆكە و جێبەجێكردنی پڕۆژە نەوتی و گازییەكانی لە هەرێمی كوردستان جددییە. لەبەر ئەوەشە پەرەپێدانی كەرتی نەوت و گازی سرووشتی لە هەرێمی كوردستان بەتایبەتی دوای لە دەستدانی كێڵگەكانی بای حەسەن و ئاڤانا، بەندە بە سەركەوتنی پرۆژەكانی روسنەفت لە هەرێمی كوردستان و چارەسەركردنی ئەو كێشانەی كە لەسەر ئەو بابەتە لەگەڵ حكومەتی عێراق هەیەتی.  كلیلی چارەسەركردنی كێشەكانی روسنەفتیش لەگەڵ حكومەتی عێراق، ئەوەیە كە حكومەتی هەرێمی كوردستان و حكومەتی عێراق دواجار بتوانن لەسەر پرسەكانی پەیوەست بە چۆنیەتی هەناردەكردنی نەوتی كەركووك رێكبكەون. عێراق لەبەر تێكچوونی بۆڕی كۆنی كەركووك - جەیهان، بۆ هەناردەكردنی نەوتی كەركووك پێویستی بە بۆڕیی كوردستان-جەیهان هەیە كە حكومەتی هەرێمی كوردستان خاوەندارێتی دەكات و كۆمپانیای روسنەفتیش تێیدا پشكدارە. هەروەها ئەگەر حكومەتی هەرێمی كوردستان و بەغدا نەگەنە رێككەوتنێكی گشتگیر لەسەر چۆنیەتی بەڕێوەبردنی كێڵگە نەوتی و گازییەكانی هەرێمی كوردستان، ئەستەمە كۆمپانیای روسنەفت بتوانێت پرۆژەی دامەزراندنی بۆڕی گازی سروشتیی هەرێمی كوردستان بۆ توركیا جێبەجێ بكات.

كۆمپانیای روسنەفت خۆیشی بێكار دانەنیشتووە و هەوڵێكی گەورەی دیپلۆماسی داوە بۆ لێكنزیككردنەوەی بەغدا و هەولێر لەسەر بابەتی نەوت و چۆنیەتی هەناردەكردنی نەوتی كەركووك. دوای سەردانی شاندێك لە كۆمپانیای روسنەفت بۆ بەغدا و كۆبوونەوەیان لەگەڵ وەزیری نەوتی عێراق لە كۆتایی مانگی دووی ئەمساڵدا، وەزارەتی نەوتی عێراق رایگەیاند كە لاری نییە لە كاركردنی كۆمپانیای روسنەفت لە كێڵگەی كەركووك بە مەرجێك بە هاوئاهەنگی لەگەڵ كۆمپانیای BP ی بەریتانی بێت. بەوپێیەی كە كۆمپانیای BP و روسنەفت پێشتر لە چەندین پرۆژەدا هاوبەشن و ئێستا نزیكەی 20%ی پشكەكانی كۆمپانیای روسنەفت لەلایەن كۆمپانیای BP ییەوە خاوەندارێتی دەكرێت، دوور نییە ئەو دوو كۆمپانیا نەوتییە زەبەلاحە لەسەر كاركردن و چۆنیەتی هەناردەكردنی نەوتی كەركووك رێكبكەون.

ئەمانە هەموو ئاماژەن بۆ ئەوەی پەرەپێدانی كەرتی نەوت و گازی هەرێمی كوردستان، لەسەر سەركەوتنی پرۆژەكانی كۆمپانیای روسنەفت وەستاوە كە كۆمپانیای نیشتمانی نەوتی رووسیایە و بەڕێوەبەرەكەشی گەورەترین راوێژكاری فلادیمیر پوتین، سەرۆكی رووسیایە كە جگە لە بەڕێوەبردنی كاروباری نەوت، وەك دیپلۆماتكارێكی رووسی خۆی دەنوێنێت و ئامانجەكانی پوتین لە ناوچە جیاوازەكانی جیهاندا جێبەجێ دەكات.

AM:08:08:06/04/2018




ئه‌م بابه‌ته 377 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌