ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى عێراق.. بێ گه‌نده‌ڵى


له‌ په‌راوێزى كۆنگره‌ى دووباره‌ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى عێراق كه‌ هه‌فته‌ى رابردوو له‌ كوه‌یت به‌ڕێوه‌چوو، ده‌مه‌ته‌قێیه‌كى سێ قۆڵى له‌گه‌ڵ وه‌زیرێكى ده‌وڵه‌تێكى عه‌ره‌بى و به‌رپرسێكى باڵاى بوارى وه‌به‌رهێنانى عێراق، كۆیكردینه‌وه‌. وه‌زیره‌ عه‌ره‌به‌كه‌ به‌ راشكاوى و راسته‌خۆیى وتى كه‌ ئه‌و وایده‌بینێت كێشه‌ى عێراق له‌گه‌ڵ جیهاندا ئه‌وه‌یه‌ كه‌ جیهان متمانه‌ى به‌ عێراق نه‌ماوه‌. ئه‌و وه‌زیره‌ كه‌ وڵاته‌كه‌ى به‌شدارییه‌كى باشى هه‌بوو له‌و به‌خشین و قه‌رز و وه‌به‌رهێنانه‌ى له‌ كۆنگره‌كه‌دا پێشكه‌ش به‌ عێراق كرا، دوو نموونه‌ى له‌ واقیعى ئه‌زموونى وڵاته‌كه‌ى خۆى و كۆمپانیاكانى وڵاته‌كه‌یدا هێنایه‌وه‌ كه‌ ده‌یان ملیار دۆلاریان له‌ عێراقدا خستووه‌ته‌ وه‌به‌رهێنانه‌وه‌ كه‌چى له‌كۆتاییدا ته‌نانه‌ت ده‌ستمایه‌كه‌یشیان بۆ نه‌گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌. 

وه‌زیره‌كه‌ وتى "تائێستایش نازانین پاره‌ و پووڵمان چۆن به‌تاڵان چوو". پێداگریى له‌سه‌ر ئه‌وه‌یش ده‌كرد كه‌ ئه‌گه‌ر عێراق كار نه‌كات بۆ متمانه‌ پێ په‌یداكردنى، ئه‌وا ئه‌وه‌ى كه‌ له‌ كۆنگره‌كه‌ى كوه‌یتیش پێشكه‌شى كرا هیچى بۆ ناكات.   

له‌ڕاستیدا وه‌زیره‌ عه‌ره‌به‌كه‌ له‌ قسه‌كانیدا دیپلۆماسى بوو، چونكه‌ ناوه‌رۆكى قسه‌كانى ئه‌وه‌ بوو كه‌ ئه‌وانه‌ى له‌ ساڵانى رابردوودا ده‌وڵه‌تى عێراق-یان به‌ڕێوه‌بردووه‌، زۆربه‌یان هیچ نه‌بوون بێجگه‌ له‌ كۆمه‌ڵه‌ دزێك. به‌دڵنیایشه‌وه‌ له‌به‌ر ئه‌م هۆیه‌ حسابى كێڵگه‌كى عێراق له‌گه‌ڵ حسابى خه‌رمانه‌كه‌ى كوه‌یت له‌ كۆنگره‌كه‌ى هه‌فته‌ى رابردوودا، نایه‌ته‌وه‌. چونكه‌ ئه‌و به‌خشش و قه‌رز و وه‌به‌رهێنانه‌ى پێشكه‌شكران، له‌و ژماره‌یه‌ نزیك نابێته‌وه‌ كه‌ به‌رده‌وام به‌رپرسه‌ عێراقییه‌كان ده‌یانوته‌وه‌ و به‌نیازبوون به‌ ده‌ستیبێنن كه‌ 88 ملیار دۆلارى ئه‌مریكى بوو (22 ملیار بۆ كورتمه‌ودا و 66 ملیاریش به‌ ماوه‌ى مامناوه‌ند). له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌یشدا كۆى ئه‌و 30 ملیار دۆلاره‌ى كه‌ وه‌ك به‌خشین و قه‌رز و سه‌رمایه‌ى وه‌به‌رهێنان پێشكه‌شكراوه‌، ژماره‌یه‌كى كه‌م نییه‌، به‌ تایبه‌ت له‌م بارودۆخه‌ى ئێستادا كه‌ زۆربه‌ى ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌ى هاتوونه‌ته‌ پێشه‌وه‌، به‌تایبه‌ت ده‌وڵه‌تانى ناوچه‌كه‌، گیرۆده‌ى زه‌حمه‌تى ئابورى و دارایى زۆر بوونه‌ته‌وه‌، ئه‌مه‌یش به‌هۆى دۆخى شێواوى سیاسییانه‌وه‌ له‌ ده‌ره‌نجامى په‌ره‌سه‌ندنى ململانێ سیاسیه‌كان و كرده‌وه‌ له‌ده‌ستده‌رچووه‌ تیرۆریستییه‌كان و جه‌نگه‌ ناوخۆیى-ده‌ره‌كییه‌كانى سوریا و یه‌مه‌ن و لیبیا و خودى عێراق خۆیشى. هه‌روه‌ها ئه‌و ده‌وڵه‌تانه‌یش كه‌ پشتیان پێده‌به‌سترێت و چاویان له‌سه‌ره‌ بۆ ئه‌وه‌ى پاره‌ بده‌ن، پاره‌یه‌كى له‌خۆیان زیاتریان نییه‌ تا به‌ ئاسانى بیبه‌خشن یان پێشكه‌شى بكه‌ن، به‌تایبه‌ت كه‌ نرخى نه‌وت هێشتا له‌ داكشاندایه‌ به‌راورد به‌ ساڵانى رابردوو. 

ئه‌نجامى كۆنگره‌كه‌ى كوه‌یت، هه‌موو ئه‌ندامانى شانده‌ ره‌سمیه‌كه‌ى عێراقى رازیى نه‌كرد، به‌تایبه‌ت له‌لایه‌نى به‌خشش و قه‌رزه‌كانه‌وه‌ كه‌ ده‌كرێت ده‌زگاى گه‌نده‌ڵى بێرۆكراتى ده‌وڵه‌ت یاریى به‌ چاره‌نووسیه‌وه‌ بكات و ده‌ستبگرێت به‌سه‌ر به‌شێكى زۆریدا و ره‌نگیشه‌ هه‌مووى، له‌ هه‌ندێك له‌و حاڵه‌تانه‌دا كه‌ وه‌زیره‌ عه‌ره‌به‌كه‌ له‌ قسه‌وباسه‌كه‌ماندا روونیكرده‌وه‌. به‌شێكى زۆرى ئه‌وه‌ى كۆنگره‌كه‌ پێشكه‌شى كردووه‌، ئاسانكاریى ده‌ستیاو و وه‌به‌رهێنانى راسته‌وخۆى ده‌وڵه‌ت و ده‌سته‌ كۆمه‌كبه‌خشه‌كانه‌. 

رێگرتن له‌و ده‌سته‌ درێژانه‌ له‌لایه‌ن ده‌وڵه‌تان و ده‌سته‌ به‌شداربووه‌كانى كۆنگره‌كه‌وه‌، بێمتمانه‌ییان به‌ بارودۆخى عێراق ده‌رده‌خات. كێشه‌كه‌یش ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ده‌وڵه‌تى عێراق، به‌ حكومه‌ت و ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌رانه‌وه‌، له‌پێش كۆنگره‌كه‌دا كارێكى نه‌كردووه‌ بۆ پته‌وكردنى متمانه‌ به‌ پاشه‌ڕۆژى عێراق، پته‌وكردنى متمانه‌یش ناكرێت ته‌نیا به‌ خوڵقاندنى كه‌ش و ژینگه‌یه‌كى گونجاوى وه‌به‌رهێنان نه‌بێت كه‌ دڵنیایى بداته‌ به‌خشه‌ران و قه‌رزده‌ران و وه‌به‌رهێنه‌ران، به‌ ده‌وڵه‌تان و كۆمپانیا و رێكخراوه‌كانیشه‌وه‌، به‌وه‌ى كه‌ به‌بێ ترسى رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ى زه‌حمه‌ت و سه‌رئێشه‌، بتوانن كاره‌كانیان جێبه‌جێ بكه‌ن و پاره‌ و هه‌وڵدانه‌كانیان ون نه‌كرێت.

كه‌شى له‌بار و گونجاو بۆ وه‌به‌رهێنان له‌ وڵاتێكى وه‌ك عێراقدا، خۆى ده‌بینێته‌وه‌ له‌ جێگیریى سیاسى و ئاسایش و به‌رنامه‌ى توندى قه‌لاچۆكردنى گه‌نده‌ڵیى ئیدارى و دارایى و سه‌پاندنى سه‌روه‌ریى یاسا و نه‌هێشتنى هیچ ده‌سه‌ڵاتێكى ده‌ره‌وه‌ى ده‌وڵه‌ت، وه‌ك میلیشیاكان و بانده‌كان و عه‌شایه‌ره‌كان، ئه‌مه‌ بێجگه‌ له‌ به‌رنامه‌یه‌كى به‌رجه‌سته‌ بۆ ئاشته‌وایى نیشتمانى. 

ئه‌م ره‌گه‌زانه‌ به‌ روونى و راشكاویى له‌لایه‌ن نوێنه‌رانى چه‌ند حكومه‌ت و رێكخراو و كۆمپانیاى به‌شداربووى كۆنگره‌كه‌وه‌ باسیان لێوه‌كرا. بۆ نموونه‌ جان ئێف لۆردیان وه‌زیرى ده‌ره‌وه‌ى فره‌نسا، ئه‌م داواكارییانه‌ى له‌ قسه‌یه‌كدا كورتكرده‌وه‌ و وتى وه‌به‌رهێنه‌ران پێویستیان به‌ "گره‌نتیى مادیى نه‌گۆڕ و پته‌و هه‌یه‌ له‌ بوارى قه‌زائى و ژینگه‌یى و كاردا". هه‌روه‌ها ئاشته‌وایى نیشتمانى-یش، كه‌ وتى به‌ جێبه‌جێكردنى، عێراق "ده‌توانێت له‌سه‌ر قاچه‌كانى خۆى بوه‌ستێت". به‌رپرسانى دیكه‌ى نێوده‌وڵه‌تیش به‌ ئاشكرا باسیان له‌ پێویستیى ده‌وڵه‌تى عێراق كرد بۆ كارى جدیى له‌ ئاستى دابینكردنى ئاسایشى وه‌به‌رهێنان و قه‌لاچۆكردنى گه‌نده‌ڵى و چاره‌سه‌ركردنى كێشه‌كانى نێوان به‌غدا و هه‌رێمى كوردستان.

هه‌موو ئه‌و وتانه‌ى حه‌یده‌ر عه‌بادى سه‌ره‌ك وه‌زیرانى عێراق و باقى به‌رپرسانى ترى ده‌وڵه‌ت كه‌ له‌ كۆنگره‌كه‌دا پێشكه‌شیان كرد، له‌و ئاست و به‌هێزییه‌دا نه‌بوون كه‌ نوێنه‌رانى ده‌وڵه‌تان و كۆمپانیاكان چاوه‌ڕێى بوون. هه‌مووى هه‌ر ئه‌وه‌یان دووباره‌ كرده‌وه‌ كه‌ هه‌موو شتێك له‌ وڵاتدا به‌ ئاراسته‌ و رێگه‌یه‌كى راستدا ده‌ڕوات، ئیتر بێ ئه‌وه‌ى گره‌نتیگه‌لێك بخه‌نه‌ڕوو تا بڕوا و متمانه‌ى پێبكرێت و پشتى پێببه‌سترێت بۆ ده‌ستبڵاویى و به‌خشنده‌یى له‌ به‌خشش و قه‌رزه‌كاندا.
 
حكومه‌تى عێراق به‌رده‌وام به‌ڵێن ده‌دات بۆ قه‌لاچۆكردنى گه‌نده‌ڵیى كارگێڕى و دارایى، به‌ڵام هیچ رێوشوێنێكى توند و یه‌كلاكه‌ره‌وه‌ى په‌یڕه‌و نه‌كردووه‌ بۆ رێگرتن له‌و گه‌نده‌ڵییه‌ى كه‌ بێ وه‌ستان به‌رده‌وامه‌، هیچ هه‌وڵێكى نه‌داوه‌ بۆ ده‌ستگیركردنى گه‌وره‌ گه‌نده‌ڵكاران كه‌ عاده‌ته‌ن په‌یوه‌ندییان به‌ هێز و لایه‌نه‌ ده‌سه‌ڵاتداره‌كانه‌وه‌ هه‌یه‌، ته‌نانه‌ت پێش چه‌ند مانگێكى كه‌م له‌مه‌وبه‌ر ئه‌نجومه‌نى نوێنه‌ران یاساى لێبووردنى گشتیى ده‌ركرد و به‌هۆیه‌وه‌ چه‌ندین گه‌نده‌ڵكار له‌ سزادان ده‌ربازیان بوو، له‌مه‌یش سه‌یرتر كه‌سه‌ گه‌وره‌كانى ناو ئه‌مانه‌ به‌ گه‌ڕاندنه‌وه‌یان بۆ پۆسته‌كانى پێشوویان له‌ ده‌وڵه‌تدا، پاداشت كران. هه‌رچى بارى ئاشته‌واییشه‌ هیچ شتێكى ئه‌وتۆ نه‌كراوه‌ كه‌ شایانى باس بێت، ته‌نانه‌ت له‌ ماوه‌ى شه‌ش مانگى رابردوودا قه‌یرانێكى مه‌ترسیدار كه‌وته‌ په‌یوه‌ندییه‌كانى نێوان حكومه‌تى فیدراڵ و ئیداره‌ى هه‌رێمى كوردستانه‌وه‌ و بووه‌ هۆى ده‌رپه‌ڕاندنى گوتارى رقى نه‌ته‌وه‌یى و چه‌ندین به‌رپرسى حكومه‌ت و ئه‌ندامى په‌رله‌مانى فیدراڵى تێوه‌گلان. 

ئاشكرایه‌ كه‌ حكومه‌تى عێراق ده‌بێت پابه‌ندى كارگه‌لیكى زۆر بێت بۆ ئه‌وه‌ى متمانه‌ى بۆ بگه‌ڕێته‌وه‌ و كه‌ش و ژینگه‌یه‌كى له‌بارى بۆ وه‌به‌رهێنان تێدا بره‌خسێت. ئه‌مه‌یش ئه‌ركێكى ئاسان نابێت بۆ رژێمێكى سیاسى كه‌ له‌سه‌ر به‌شبه‌شێنه‌ بنیاتنرابێت و كار به‌ یاسا و به‌ ده‌ستورى تێدا په‌كخرابێت و كارئاسانى بكات له‌گه‌ڵ هێزگه‌لێك كه‌ له‌ ده‌ره‌وه‌ى ده‌وڵه‌تدا پێكهێنرابن و هه‌روه‌ها كه‌سانێك بخاته‌ رووى پێشه‌وه‌ى به‌ڕێوه‌بردنى ده‌وڵه‌ت و دامه‌زراوه‌كانى كه‌ حزبى بن و هیچ شاره‌زایى و توانا و لێوه‌شاوه‌ییه‌كیان نه‌بێت و ئینجایش كه‌سانێكى ده‌ستپاك نه‌بن، چونكه‌ ده‌توانن كۆسپ و له‌مپه‌ر له‌به‌رده‌م كارى وه‌به‌هێناندا دروست بكه‌ن و ته‌نانه‌ت بیشیوه‌ستێنن به‌ سووكایه‌تیكردن به‌و كۆمپانیایانه‌ى كه‌ وه‌به‌رهێنان ده‌كه‌ن، وه‌ك ئه‌وه‌ى به‌ درێژایى چوارده‌ ساڵى رابردوو هه‌بووه‌ و باوبووه‌ و تێیدا ده‌وڵه‌تى عێراق بڕى زیاتر له‌ 300 ملیار دۆلار داهاتى نه‌وتى له‌خۆیدا ون كردووه‌ و هیچ ئاسه‌وارێكى دیارنییه‌، چونكه‌ گه‌نده‌ڵه‌كان تاڵانیان كردووه‌. خۆ ئه‌گه‌ر گه‌نده‌ڵیى نه‌بوایه‌ عێراق هه‌رگیز پێویستى به‌ كۆنگره‌یه‌كى وه‌ك كۆنگره‌كه‌ى كوه‌یت نه‌ده‌بوو تا به‌خشش و قه‌رزى بداتێ، چونكه‌ سامانى دزراوى عێراق ده‌ هێنده‌ى ئه‌و بڕه‌یه‌ كه‌ له‌ كوه‌یت بۆى كۆكراوه‌ته‌وه‌ و نزیكه‌ى چوار هێنده‌ى ئه‌و بڕه‌یه‌ كه‌ به‌غدا وه‌ك پێویست بۆ دووباره‌ ئاوه‌دانكردنه‌وه‌ى هه‌موو عێراق رایگه‌یاندووه‌!

AM:03:42:26/03/2018




ئه‌م بابه‌ته 238 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌