كوردو گوتاری عێراقی له‌ هه‌ڵبژاردنی ئه‌مجاره‌دا!!


مه‌به‌ست له‌ گوتارى عێراقی چیه‌؟ ئایا چ په‌یوه‌ندییه‌كی له‌گه‌ڵ گوتاری كوردی هه‌یه‌؟ گوتار وه‌كو ده‌قێكی نووسراو پێناسه‌ ده‌كرێت كه‌ بارگاوی كراوه‌ به‌ فیكرو مه‌عریفه‌و روانین كه‌ كۆی ئه‌مانه‌ش په‌یوه‌ستن به‌ ئاینده‌بینیه‌وه‌ یان نه‌خشه‌رێگای ئاینده‌ نیشان ده‌ده‌ن. 

هه‌ر به‌م پێیه‌ گوتاری كوردی پێویسته‌ ئه‌و گوتاره‌ بێت كه‌ بارگاوی كراو بێت به‌ مه‌عریفه‌و فیكری نه‌ته‌وه‌یی و بنه‌مای سه‌ره‌كی بریتی بێت له‌ روانین به‌ره‌و ئاسۆیه‌كی گه‌ش په‌یوه‌ست به‌ ئاینده‌ى نه‌ته‌وه‌. كه‌ له‌ راستیدا ره‌هه‌نده‌ واقیعیه‌كانی گوتاری كوردی وه‌كو گوتاری نه‌ته‌وه‌یی په‌یوه‌سته‌ به‌ بوون و ئاماده‌بوونی ناسیونالیزمی كوردییه‌وه‌. هه‌ر به‌و پێیه‌ش ئاستی گوتاری كوردی ده‌بێته‌ پێوانه‌ بۆ دیاریكردنی ئاستی په‌ره‌سه‌ندنی ناسیونالیزمی كوردی و گه‌یشتنی به‌ ئاستی به‌ده‌ستهێنانی شووناس.

ئایا شتێك هه‌یه‌ به‌ ناوى گوتارى نه‌ته‌وه‌یی كوردى؟ گوتاری نه‌ته‌وه‌یی كوردی كاتێ ده‌بێته‌ گوتارێكی خاوه‌ن شووناس كه‌ به‌ لایه‌نی كه‌مه‌وه‌ هه‌ڵگری پرۆژه‌ى سه‌ربه‌خۆیی كوردستان و درووستكردنی ده‌وڵه‌تی سه‌ربه‌خۆی كوردی بێت. لێره‌و له‌وێ گوێمان لێده‌بێت باسی بڕیاردانی مافی چاره‌تووس ده‌كرێت. له‌ راستیدا ئه‌و مافه‌ شتێكی سرووشتیه‌و هه‌موو نه‌ته‌وه‌و پێكهاته‌ ئیتنیكیه‌كان ده‌توانن هه‌یان بێت. به‌ڵام بۆ گه‌یشتن به‌ ئاستی بڕیاردانی چاره‌نووس، بكه‌رێكی كارا پێویسته‌ كه‌ ئه‌ویش بكه‌ری نه‌ته‌وه‌یه‌و ئاشكراتر بڵێین ناسیونالیستێكی پێگه‌یشتوو كارایه‌ كه‌ هه‌ڵگری پرۆژه‌ى ناسیونالیزمه‌. كه‌ له‌ راستیدا ئه‌و بكه‌ره‌ تاكو ئێستا له‌ رووی واقیعیه‌وه‌و له‌سه‌ر زه‌مینه‌ى واقیعی كوردستان وه‌كو پێویست بوونی نییه‌. واته‌ ئه‌وه‌ى تاكو ئێستا دۆزی كوردیی پێوه‌ى ده‌ناڵێنێت نه‌بوونی ئه‌و بكه‌ره‌یه‌ كه‌ هه‌ڵگری پرۆژه‌ى ناسیونالیزمه‌. 

ئه‌و بێ سه‌روبه‌رییه‌ى كه‌ ئێستا ده‌بینرێت به‌هۆى نه‌بوونی پرۆژه‌ى نه‌ته‌وه‌ییه‌وه‌. كاتێ زۆرێك له‌ حیزب و له‌ جه‌ماوه‌ریش له‌ ئاستی به‌راوردكردندا عێراقی عه‌ره‌ب به‌ باشتر ده‌زانن ئه‌وه‌ گرفته‌كه‌ ئه‌و وێنه‌ ناشیرین و دزێوانه‌یه‌ كه‌ ده‌سه‌ڵاتی كوردى و حیزبی كوردى نوخبه‌ى سیاسی كوردى پێشكه‌شیان كردووه‌. راسته‌ لاوازى هوشیارى لاى كورد به‌رده‌وام هۆكاربووه‌ بۆ وابه‌ستبوونی به‌ پیته‌خته‌كانی عه‌ره‌ب و تورك و فارسه‌وه‌ به‌ڵام رۆڵی نه‌رێنی و پاسیڤی حیزبی بێ پرۆژه‌و و نوخبه‌ى سیاسی نانه‌ته‌وه‌یی و یارمه‌تیده‌ربوون بۆ ئه‌وه‌ى جه‌ماوه‌ر به‌ گومانه‌وه‌ سه‌یرى خۆى بكات له‌سایه‌ى ده‌سه‌ڵاتی كوردیدا. 

كه‌واته‌ ده‌شێ لێره‌دا ئه‌و پرسیاره‌ سه‌ر هه‌ڵبدات : ئایا گوتاری عێراقی چیه‌و چ په‌یوه‌ندییه‌كی ئه‌رێنی یان نه‌رێنی به‌ كورده‌وه‌ هه‌یه‌؟ گوتاری عێراقی ئه‌و گوتاره‌یه‌ كه‌ به‌ كۆی ره‌گه‌زه‌ نه‌ته‌وه‌یی و نیشتیمانییه‌كانی عێراق بارگاوی كراوه‌و به‌ گوێره‌ى عێراقییه‌كان عێراق وه‌كو گه‌ل و وه‌كو نیشتیمان بۆ ئه‌وان له‌ پێش هه‌موو شتێكی تره‌وه‌یه‌و بوون و سه‌روه‌ری ئه‌وان واته‌ ئه‌وانی عه‌ره‌ب به‌ شیعه‌و سوونه‌وه‌ له‌ بوون و سه‌روه‌رێتی عێراقدایه‌. به‌ڵام ئایا ئه‌و گوتاره‌ چ په‌یوه‌ندییه‌كی به‌ كورده‌وه‌ هه‌یه‌ كه‌ خۆی چاك ده‌زانێت چۆن نیشتیمانه‌كه‌یان دابه‌ش كردووه‌و له‌ پێناوی به‌رژه‌وه‌ندی ئه‌وانی عه‌ره‌ب و ئه‌وانی ده‌وڵه‌تانی خاوه‌ن به‌رژه‌وه‌ندیدا باشووری كوردستانیان لكاندووه‌ به‌ عێراقه‌وه‌و له‌ هه‌موو ئاستێكیشدا هه‌وڵیانداوه‌ گوتاری كوردی له‌ نێو بۆته‌ى گوتاری عێراقیدا بتوێننه‌وه‌و له‌ بری ئینتیما بۆ كوردستان ئینتیما بۆ عێراق درووست بكه‌ن و به‌رهه‌م بهێنن. لێره‌وه‌ ئاشكرایه‌ كه‌ كورد هیچ په‌یوه‌ندییه‌كی نیه‌ به‌ گوتاری عێراقیه‌وه‌.

 راسته‌ پێشتر به‌ كاریگه‌ری لاوازیی هه‌ستی ناسیونالیستی كوردی و نه‌بوونی ناسیونالیزم و رۆڵی نه‌رێنی ئایدیۆلۆجیای چه‌پ كه‌ چاوی له‌سه‌ر یه‌كێتی چینی كرێكاری عێراق بووه‌، له‌ ئاستێكی دیاری كراوی هه‌ستدا مه‌یلی په‌یوه‌ستبوون به‌ عێراقه‌وه‌ درووستبووه‌، كه‌ ئه‌وه‌ش بۆ رووبه‌ری نه‌ست گواستراوه‌ته‌وه‌و په‌یوه‌ستبوونی كورد به‌ گوتاری عێراقیه‌وه‌ له‌ ئاستێكی لاوازدا به‌رهه‌مهاتووه‌. به‌ڵام پرسیار ئه‌وه‌یه‌ كه‌ ئایا په‌یوه‌ستبوونی كورد به‌ گوتاری عێراقییه‌وه‌ وه‌كو نه‌ته‌وه‌ چی بۆ به‌رهه‌مهێناوه‌، یان بۆ ئێستاو داهاتوو چی بۆ به‌رهه‌م ده‌هێنێت؟ ئایا بۆچی ئێستا و به‌ تایبه‌تی له‌م هه‌ڵبژاردنه‌ى عێراقدا به‌شێك له‌ حیزب و لیست و كه‌سێته‌كان گۆرانی به‌ باڵاى عێراقدا ده‌ڵێن؟ ئایا عێراقی ئێستا ئه‌و عێراقه‌یه‌ كه‌ ئه‌م حیزب و لیست و لایه‌ن و كه‌سانه‌ ئومێدیان پێی هه‌بێت كه‌ كورد تیایدا وه‌كو هاووڵاتی و وه‌كو مرۆڤ ده‌توانێت بژى و كه‌رامه‌تی پارێزراو بێت؟ ئایا سیستێمی سیاسی مه‌زهه‌بی خیڵ‌كی تائیفی ئێستاى عێراق له‌و ئاسته‌دایه‌ كه‌ كورد متمانه‌ى پێ بكات و ده‌ستبه‌ردارى خواسته‌ نه‌ته‌وه‌یی و نیشتیمانیه‌كانی بێت یان ئه‌وانى له‌ كوردستان وابیرده‌كه‌نه‌وه‌ به‌رژه‌وه‌ندى تایبه‌تی خۆیانیان هه‌یه‌ له‌م جۆره‌ هه‌ڵوێست و بانگه‌شانه‌داو باكیان له‌ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كانی كورد وه‌كو نه‌ته‌وه‌ نیه‌؟ یان هۆكارى تر له‌ پشتی ئه‌م هه‌ڵوێستانه‌وه‌ هه‌یه‌و ئه‌ویش له‌ ئاستی یه‌كه‌مدا بڕوانه‌بوونه‌ به‌ خواسته‌كانی كورد؟

لێره‌دا حه‌زناكه‌م به‌ ره‌شبین ناوم ببه‌ن به‌ڵام من بێجگه‌ له‌ نه‌هامه‌تی و به‌دبه‌ختی و دووباره‌ كیمابارنكردن و ئه‌نفالكردنه‌وه‌و  وێرانكردنه‌وه‌ی كوردستان چاوه‌ڕوانی شتێكی باشتر له‌ عێراق ناكه‌م. ئه‌وه‌ى عێراقیه‌كانی به‌ خورماتوو، هه‌ندێ شوێنی ترى كوردستانیان كرد له‌م دواییانه‌دا هیچی له‌ كاره‌كانی پێشترى سه‌دام حسێن به‌رامبه‌ر به‌ كورد كه‌متر نیه‌. ئیتر ده‌بێ ئه‌و متمانه‌یه‌ به‌ عێراق له‌ كوێوه‌ هاتبێت؟ سه‌ربارى هه‌موو ئه‌مانه‌ش ئه‌وه‌تا ئێستا له‌ كوردستان كورد له‌ شێوه‌ى جاشدا له‌سه‌ر لیسته‌ عه‌ره‌بیه‌كان خۆیان پاڵاوتووه‌ بۆ په‌رله‌مانی عێراق؟ ئایا بیرمان له‌وه‌ كردووه‌ته‌وه‌ ئه‌وه‌ ده‌رئه‌نجامی چیه‌و كێ لێی به‌رپرسیاره‌؟ بێگومان سیاسه‌تی خراپ به‌ڕێوه‌بردنی كوردستان و مه‌نسوبیه‌ت و مه‌حسوبیه‌ت و په‌روه‌رده‌ى حیزبی نانه‌ته‌وه‌یی و نانیشتیمانی كوردى هۆكارى هه‌موو ئه‌م دیارده‌ نادرووستانه‌یه‌ كه‌ له‌ راستیدا جۆرێكیشه‌ له‌زه‌نگ لێدان بۆ جیاكردنه‌وه‌ى دوو به‌ره‌ له‌ كوردستاندا به‌ره‌ى شوێنكه‌وتووى گوتارى عێراقی و عێراقچێتی له‌گه‌ڵ به‌ره‌ى نه‌ته‌وه‌و گوتارى نه‌ته‌وه‌یی. راسته‌ بارودۆخی خراپی ئیدارى و سیاسه‌تی پڕ له‌ گه‌نده‌ڵی  به‌ڕێوه‌بردن و كاركردن به‌ پێوه‌ره‌ نانه‌ته‌وه‌ییه‌كانی ده‌سه‌ڵات و حیزبی كوردى و بارودۆخی ناوچه‌كه‌و نێوده‌وڵه‌تیش رۆڵی بینیووه‌ له‌ زیاتر ده‌رخستنی مه‌یلی عێراقچێتی و كاركردن له‌سایه‌ى گوتارى عێراقیدا به‌ڵام گومانی تێدانیه‌  ئه‌مانه‌ شتی كاتین و ده‌گۆڕێن. بۆیه‌ هه‌ر گۆرانی گوتنێك به‌ باڵاى به‌غدادا بێجگه‌ له‌ خۆفریودانی كورد هیچیتر نیه‌، ره‌نگه‌ هه‌ندێ كه‌س له‌سه‌ر ئاستی به‌رژه‌وه‌ندى تاكه‌كه‌سی سووندمه‌ند ببن و ره‌نگه‌ لایه‌ن و ئه‌حزابیش ده‌ستكه‌وتیان هه‌بێت راسته‌خۆ له‌لایه‌ن عێراقه‌وه‌ یان له‌ملاو ئه‌ولاوه‌، به‌ڵام له‌سه‌ر ئاستی نه‌ته‌وه‌ به‌ تایبه‌تی له‌ مه‌وداى دووردا ئه‌م جۆره‌ كاركردنه‌ زیان به‌خش ده‌بێت و سه‌رئه‌نجامیش خۆبه‌ستنه‌وه‌ به‌م شێوه‌ خۆهه‌رزانفرۆشكردنه‌ بۆ ئه‌و كه‌س و لایه‌ن و لیستانه‌ به‌ عێراق و گوتارى عێراقیه‌وه‌، له‌ مێژوودا باش تۆمار ناكرێت. 

كاره‌كانی مه‌لاى خه‌تێ و موشیرى حه‌مه‌ى سلێمان با سه‌د پاكانه‌شیان بۆ بكرێت به‌ڵام له‌ چاوى مێژووه‌وه‌، له‌ چاوى خه‌ڵكه‌وه‌ وه‌كو كاره‌كانی مه‌لاى خه‌تی َو موشیر ده‌مێننه‌وه‌.

 بۆیه‌ ئه‌گه‌ر سه‌ركردایه‌تی كۆى حیزب و لایه‌نه‌كانی كورد، كه‌مترین ئاستی هوشیارى و به‌رپرسیارێتی نه‌ته‌وه‌ییان هه‌بێت، بۆیه‌ ئه‌گه‌ر هه‌ر تاكه‌كه‌سێكی كورد ساده‌ترین ئینتیماى نه‌ته‌وه‌یی هه‌بێت یه‌كه‌م باسی یه‌كێتی خاكی عێراق و مه‌ترسی له‌سه‌ر ئه‌و یه‌كێتیه‌ ناكات كه‌ ئه‌و یه‌كێتیه‌ بێجگه‌ له‌ درۆو ویستی شۆڤێنیزمی عه‌ره‌بی هیچیتر نیه‌. ئه‌گه‌ر نوخبه‌ى سیاسی كوردى هه‌ستی نه‌ته‌وه‌یی و به‌رپرسیارێتی هه‌بێت كه‌ خۆیان به‌گشتی به‌رپرسیارن له‌ كاره‌ساته‌كانی كوردستان و له‌ گه‌نده‌ڵی و خراپی به‌ڕێوه‌بردن ئومێد له‌سه‌ر عێراق هه‌ڵناچنن، به‌ڵكو له‌برى ئه‌وه‌ ده‌بێ هه‌موو ناكۆكیه‌كی ناوخۆى نێوانیان چاره‌سه‌ر بكه‌ن و مێژووى ناكۆكی و ململانێی خێله‌كیانه‌ى رابردوویان به‌لاوه‌ بنێن و وه‌كو هێزى نه‌ته‌وه‌یه‌ك پێكه‌وه‌ له‌ پێناوى یه‌ك كوردستاندا تواناو هێزى خۆیان بخه‌نه‌ كار و، واز له‌ سوكایه‌تیكردن به‌ مێژووى خۆیان و سوكایه‌تیكردن به‌ رۆحی كوردى بهێنن كه‌ به‌ بێ سه‌ربه‌خۆیی و درووستكردنی ده‌وڵه‌تی كوردى ئه‌و رۆحه‌ هه‌موو رۆژێك هه‌تك ده‌كرێت، بۆیه‌ حه‌قه‌ له‌ برى گۆرانی گوتن به‌ باڵای پایته‌ختی داگیركه‌رانی كوردستانداو له‌برى گاڵته‌كردن و سووكایه‌تیكردن به‌ مه‌سه‌له‌ى سه‌ربه‌خۆیی و ده‌وڵه‌ت له‌به‌رئه‌وه‌ى فڵانه‌ حیزب یان فڵانه‌ سه‌ركرده‌ بانگه‌شه‌ى بۆ ده‌كات و ئه‌وانیتر ئه‌و حیزب و سه‌ركرده‌یان به‌ دڵ نیه‌، هه‌موو ناكۆكیه‌كان به‌لاوه‌ بنێن تا كورد سه‌ربه‌خۆ ده‌بێت ئه‌وسا له‌ژێر چه‌ترى ده‌وڵه‌تدا خه‌بات بكه‌ن بۆ درووستكردنی باشترین سیستێم. به‌ڵێ گوتارى كوردى كاتێ پێناسه‌ى تایبه‌تی خۆیی هه‌یه‌ كه‌به‌ ره‌گه‌زه‌كانی سه‌ربه‌خۆیی و ده‌وڵه‌ت بارگاوى كرابێت. بڕوابوونی هه‌ر كوردێك به‌ گوتارى عێراقی واته‌ داماڵینی ئه‌و كورده‌ له‌ ره‌گه‌زى كوردبوون و بارگاویبوونی به‌ ره‌گه‌زو توخمه‌كانی گوتارى عه‌ره‌بی عێراقی. 

ئه‌وه‌ى له‌ به‌رنامه‌ى هه‌ڵبژاردن و بانگه‌شه‌ى هه‌ڵبژاردنی به‌شێكی دیار له‌ حیزب و لیسته‌ كوردییه‌كاندا ده‌یبینین و ده‌یبیستین به‌ ته‌واوى كاركردنه‌ له‌ چوارچێوه‌ى گوتارى عێراقیداو به‌و ئه‌ندازه‌ى به‌ ره‌گه‌زه‌كانی عێراقچێتی بارگاوى كراوه‌ ئه‌وه‌نده‌ سیماى كوردانه‌ى پێوه‌ دیار نیه‌، ئه‌مه‌ش یان بڕوانه‌بوونی ئه‌م حیزب و لیست و كه‌سانه‌یه‌ به‌ جیاكردنه‌وه‌ى چاره‌نووس و ئاینده‌ى كورد له‌ عێراق یان له‌ ناهوشیارییه‌وه‌یه‌ یان له‌ هه‌ست به‌ بچووكیكردنه‌وه‌یه‌ یان بۆ به‌رژه‌وه‌ندى تایبه‌تیه‌ نه‌ك به‌رژه‌وه‌ندى نه‌ته‌وه‌یی و نیشتیمانی.      


PM:01:11:25/04/2018




ئه‌م بابه‌ته 384 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌