" سیاسەتی باج، چالاكییە بازرگانییەكانی سست كردووە"

ئا: زریان محەمەد

باج ئەو ڕێژە پارەیەیە كە لەلایەن دەوڵەتەوە بە زۆرەملێی دەسەپێندرێت بەسەر تاكەكانی كۆمەڵگەو چالاکییە ئابورییەکاندا، لەبەرامبەریشدا وەک بەشێک لەپیشەوەران‌و خاوەن کۆمپانیاو باجدەرەکان دەڵێن "هیچ خزمەتگوزارییەكی ڕاستەوخۆیان پێشکەش ناکرێت‌و سیاسەتی جێبەجی كردنی باج بەم شێوەیەی ئێستا باری سەرشانی كۆمپانیاو چالاكییە بازرگانییەكانی بەتەواوەتی قورس كردووە ".

لەهەرێمی کوردستان شێوەی باجی راستەوخۆ پەیڕەودەکرێت‌و سیاسەتی باجگیری لەبوارەکانی باجی دەرامەت کە دەخرێتە سەر داهاتی کەسەکان‌و باجی خانووبەرە دەخرێتە سەر موڵکەکان‌و باجی زەوی‌وزارو باجی خانووبەرەی میریش دەگرێتەوەو لەزۆربەی وڵاتان شارەوانی‌و حکومەتی خۆجێیی شارەکان بۆ پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری خەرجی دەکات، باجی دەرامەتی کۆمپانیاکان کە لە قازانجی کۆمپانیاکان وەردەگیرێت‌و باجی گومرگی کە دەخرێتە سەر هاوردەکان‌و ناردەکان‌و تاد بەڕێوەدەچێت.

یوسف شەریف، شارەزای بواری ئابوری بەڕۆژنامەی بازرگانی و پیشەسازی راگەیاند باج لەهەموو وڵاتانی دنیادا بەیاسا رێكدەخرێت‌و ڕێژەكەشی لەوڵاتێكەوە بۆ وڵاتێكی ترو لەچالاكییەكەوە بۆ چاڵاكییەكی تر دەگۆڕێت‌و جیاوازە، ئەو وتی "جۆرەكانی باج زۆرن، لەوانە باجی ڕاستەوخۆ كە لەداهات‌و قازانجی تاكەكانی كۆمەڵگەو دامەزراوەكان وەردەگیرێت، باجی ناڕاستەوخۆ لەتاكەكانی كۆمەڵگە وەردەگیرێتو باجەكە دەخرێتە سەر كاڵاو شتومەكەكان لەكاتی بەرهەمهێنانو هاوردەكرنیاندا وەك باجی گومرگی، ئەم باجە نرخی كاڵاكان لەسەر بەرهەمهێن زیاد دەكاتو بەكاربەر بەشێوەیەكی ناڕاستەوخۆ ئەو ڕێژەیە لەباج دەدات، بۆیە پێیدەوترێت باجی ناڕاستەوخۆ".

سەبارەت بەباجی ڕاستەوخۆ كە لەقازانج‌و كەڵەكەبوونی سەرمایەو داهاتی خاوەن چالاكییە جۆراو جۆرەكان وەردەگیرێت، یوسف شەریف وتی "باج لەجیهاندا بەگرنگترین سەرچاوەی داهاتی حكومەت ئەژمار دەكرێت، ئامرازێكیشە بۆ چەسپاندنی سیاسەتە دارایی‌و كۆمەڵایەتی‌و سیاسی ...هتد. هەروەها باج ئامڕازی سەقامگیری ئابوری بازاڕە. لەكاتی خۆشگوزەرانی‌و زۆری داهاتدا حكومەت رێژەی باج زیاد دەكاتو ڕێگری لەبەرزبوونەوەی نرخ دەگرێت لەكاتی بی بازاڕیشدا بەپێچەوانەوە ڕێژەی باج كەمدەكاتەوە بۆ ئەوەی تاكەكانی كۆمەڵگا توانای بازاڕكردنیان زۆر بێتو چارەسەری دۆخی بێبازاڕی پێبكات، بەداخەوە لەئێستادا هەرچەندە بارودۆخی ئابوری جێگیر نیە بەهۆی پەتای كۆرۆناو دواکەوتنی موچە، هەرێمی كوردستان توشی تەنگژەیەكی ئابووری خراپ بۆتەوە".

بەشێکی بەرچاو لەبازرگانان ئاماژە بەوە دەکەن کە سیاسەتی جێبەجی كردنی باج بەم شێوەیەی ئێستا باری سەرشانی كۆمپانیاو چالاكییە بازرگانییەكانی کەرتی تایبەتی بەتەواوەتی قورس كردووە.

سیروان محەمەد، سەرۆكی ژووری بازرگانی و پیشەسازی سلێمانی لەمبارەوە بەڕۆژنامەی "بازرگانی‌و پیشەسازی" راگەیاند "ئەو ڕێژەیەی باج كە لەبازرگانانو وەبەرهێنەرانی كەرتی تایبەت وەردەگیرێت زۆرەو لەگەڵ بڕی قازانجیان یەكنایەتەوە، بڕی باج 15% بۆ كۆمپانیاكان نەگۆڕاوە، بەڵام تەخمینی ڕێژەی قازانجیان زیاد كردووە، بەنمونە ئەگەر كۆمپانیایەك پێش ساڵی 2014 رێژەی قازانجیان زۆر بووە، تەخمینی قازانجیان بۆ كردووە بە 10 ملیۆن دینارو دواتر 15% باجیان بۆ ئەژمار كردووە، بەڵام ئێستا كە بارودۆخی ئابووری خراپەو كاروچالاكی كۆمپانیاكان كەم بۆتەوەو بگرە زیانیشیان تۆمار كردووە، ئەو ڕێژەی قازانجەیان چەند بەرامبەر بۆ ئەژمار دەكەنو دواتر 15% باجیان لێوەردەگیرێت. ئەمە سەرەڕای ئەوەی نرخی هەموو رسوماتەكانیان چەند بەرامبەر زیادكردووە".

بەشێک لە کۆمپانیاکان نیگەرانن لەوەی بەردەوام باج لەسەر کارە چالاکیەکانیان زیاد دەکات لەبەرامبەریشیدا کەمترین خزمەتگوزاری پێشکەش دەکرێت، ئەمەش وایکردووە کۆمپانیاکان پەنابەرنە بەر ڕاگرتنو پاکتاوکردنی کۆمپانیاکانیان بەمەش دەرفەتی کارکردنی چەندین کەس هەڵدەوەشێتەوەو بێکاری زیاتر دەبێت.

لەمبارەوە پارێزەر هیوا جلال، بەڕۆژنامەی "بازرگانی‌و پیشەسازی" راگەیاند "لەكاتی پێشكەشكردنی میزانیەی كۆتایی كۆمپانیادا ئەگەر كۆمپانیاكە مایەپوچ بووبێتو زیانیشی تۆمار كردبێت ناچاردەكرێت بەپێدانی باج‌و لەكاتی پاكتاوو هەڵوەشاندنەوەی كۆمپانیاكەشیدا رسوماتی پاكتاوی لێوەردەگیرێت، واتە بەپێی پێوەرو هەڵسەنگاندنی باج هیچ كۆمپانیایەك زیان تۆمار ناكات، لەم بارودۆخەی ئێستاشدا، كە ئەمەش لەگەڵ واقیعو پێوەرە ئابوورییەكاندا یەكنایەتەوە. نەبونی پێوەرێکی ڕێکو ستاندارد بۆ وەرگرتنی باج کە دەبێت بەپێی دەستور بچەسپێندرێت هەر ڕۆژەو بڕیارێک وایکردووە سەرلێشێوان دروست ببێت".

راشیگەیاند "لەسایەی نەبونی یاسایەکی جێگیر بۆ وەرگرتنی باج وایکردووە بەشێک لەسەرمایەدارەکان کۆمپانیاکانیان لەبەغداد تۆماربکەن یان پارەکانیان ببەنە دەرەوەی هەرێم، بۆ خستنە کارو دروستکردنی پرۆژە کە لەوڵاتانی وەک تورکیاو ئێران کارئاسانی زۆریان بۆ دەکرێت لەئەنجامدانی پڕۆژە".

ئاماژەی بەوەش دا "لەئێستادا پێویستە ڕۆتین کەمبکرێتەوەو دەستی وەبەرهێنو بازرگانان بگیرێت تا لەناوخۆدا کاربکەنو کارگە دابمەزرێنن.

ئەو پارێزەرە جەختی لەوەش کردەوە لەئێستادا کۆمپانیا بیانیەکان هەر نایەن لەکوردستان خۆیان تۆمار بکەن، لە کاتێکدا دەبوایە کارئاسانیان بۆ بکرایە تا سەرمایەگوزاری بکەن لەهەرێمدا.

باج لەهەموو وڵاتانی دنیادا سەرچاوەیەکی گرنگە لەداهاتی گشتی هەر حکومەت‌و دەوڵەتێک، بۆ دابینکردنی خەرجی ئەو خزمەتگوزارییانەی لەسێکتەرە جۆراوجۆرەکاندا دەگەیەنرێت بەخەڵک‌و بۆ بەرژەوەندی گشتی کۆمەڵگا، وەرگرتنی باج، جگە لەوەی لەکاتە جیاوازەکانی قەیرانەکان‌و هەڵئاوسان‌و  بووژانەوەکاندا‌و لەکاتی بەرزبوونەوەی نرخی شتومەک‌و کەمبوونەوەی توانای کڕین‌و هەروەها بۆ پارێزگاری لە پیشەسازی‌و بەروبوومی ناوخۆیی لەبەرامبەر کاڵای دەرەکیدا، ئامرازێکی گرنگ‌و کاریگەرە بەدەست دەوڵەتەوەو دەتوانرێت کەڵکی زۆری لێوەربگرێت بۆ راگرتنی هاوسەنگی ئابوری‌و کەمکردنەوەی مەترسی گۆڕانە ئابورییەکان.



PM:09:10:29/08/2021




ئه‌م بابه‌ته 440 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌